"Ο Νικόλαος Στορνάρης και το Αρματολίκι Ασπροποτάμου" του Βασίλη Γ. Πανάγου, "Η Θεσσαλική Επανάσταση του 1878 και η σημασία της μάχης Ματαράγκας-Πετρομαγούλας Κιερίου (21/3/78) "

 

Νέες γνωριμίες, αρχή νέων φιλιών, γόνιμες ανταλλαγές απόψεων, νέες γνώσεις! Φίλοι απ’ το Βόλο (Γρηγόρης Στουρνάρας, Δήμητρα Ρουσιώτη – Kέντρο «Ακαδημία Λόγου & Τέχνης») επισκέφθηκαν αρχές Φθινοπώρου την Άμφισσα. Η ξενάγηση προχώρησε και στον εντοπισμό των πολλών πραγμάτων που συνδέουν τους δυο τόπους, με ισχυρότερο σύνδεσμο την πολύχρονη και αγλαόκαρπη Αρχιερατεία (1855-1887) στο θρόνο της Φωκίδος, του από Νεοχωρίου του Πηλίου, μακαριστού επισκόπου Δαυΐδ! Λάβαμε σε πρώτο χρόνο το καλογραμμένο και με αφομοιωμένες τις πλούσιες πηγές του, επετειακό βιβλίο «Ο Νικόλαος Στορνάρης και το Αρματολίκι Ασπροποτάμου» του Βασίλη Γ. Πανάγου (εκδ. Αντ. Σταμούλη, 2021). Στις 338 σελ. του βιβλίου καταγράφεται ο Ξεσηκωμός στο Αρματολίκι

Αποσαφηνίστηκε και ξεκαθαρίσαμε ότι Ασπροπόταμος (αρσ.) είναι ο Αχελώος, ενώ στο ουδέτερο, είναι τα γεωγραφικά όρια της περιοχής. Η ύλη του βιβλίου είναι κατανεμημένη σε δέκα μέρη, με Πρόλογο, Εισαγωγή αρχικά και στο τέλος Βιβλιογραφία, σε τρεις ενότητες. Ξεκινά με τη Θεσσαλία υπό την Οθωμανική κυριαρχία και το Αρματολίκι Ασπροποτάμου, περνά στον Ξεσηκωμό, Στορναραίοι, Φιλικοί, έναρξη Επανάστασης στα Άγραφα, Τζουμέρκα, Ασπροπόταμο, εξιστορεί τις οθωμανικές εκστρατείες στην περιοχή, τη δράση και τα πάθη του Καραϊσκάκη. Σημαντικά τα οικονομικά στοιχεία που παραθέτει (Μέρος 5^ο). Ακολουθούν κεφάλαια για τον Εμφύλιο, τον Ιμπραήμ, την πολιορκία κι Έξοδο του Μεσολογγίου.  Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στην εξέχουσα ηγετική μορφή του καπετάνιου Νικόλαου Στορνάρη (Στουρνάρα) και των συνεχιστών του στρατιωτικού σώματός του, μετά το θάνατό του κατά την Έξοδο του Μεσολογγίου. Ειδικό κεφ. για την περίοδο Καποδίστρια. Η Ενότητα 9.11 είναι αφιερωμένη στη σημασία της Επανάστασης του 1821 για τους Έλληνες αγωνιστές, ενώ στην 9.12 παρατίθεται Ονομαστική κατάσταση 561 Αγωνιστών καταγόμενων απ’ το Ασπροπόταμο. Τελευταίο (Μέρος 10^ο) είναι η Οθωνική περίοδος και τα γεγονότα ως την απελευθέρωση της Θεσσαλίας (1881). Συνειδητοποιώντας ο συγγραφέας την άρρηκτη σύνδεση της τοπικής με την ευρύτερην ιστορία, αποδύεται και σε χρήσιμη και συναρμοσμένη περιγραφή και των παραέξω ιστορικών γεγονότων. Το βιβλίο, περιεκτικό, με παράθεση συχνά τεκμηρίων, καλή επιλογή φωτογραφιών, χαρτών, ποιοτική έκδοση, ίσως χρειαζόταν ένα Ευρετήριο για κατατόπιση γρήγορα και στα επιμέρους του πλούσιου υλικού του. Πιάνει τόπο σε όποια βιβλιοθήκη κι αν βρεθεί κι επιδαψιλεύει δίκαιους επαίνους στο συγγραφέα. 

Τις προάλλες έφθασε και παραλάβαμε το βιβλίο «Η Θεσσαλική Επανάσταση του 1878 και η σημασία της μάχης Ματαράγκας – Πετρομαγούλας Κιερίου (21/3/78)», έκδ. της Εταιρείας Πολιτιστικής Ανάπτυξης (ΕΣΠΑ), Καρδίτσα 2010. Στο βιβλίο, με πρώτη περιεχόμενη, την ομιλία του σεβαστού φιλολόγου Νικολάου Κατοίκου, που έχει και την επιμέλεια της έκδοσης και την προσαρμογή των κειμένων, μάθαμε για τον ήρωα, πεσόντα στη μάχη, συμπατριώτη μας απ’ την Ποτιδάνεια, Γεώργιο Λάιο, Σωματάρχη, εθελοντή, επιλοχία του Ελληνικού Στρατού! Ήδη απ’ το εξώφυλλο το σκίτσο του ήρωα που το κοσμεί, προϊδεάζει, σύμφωνα και με όσα μας είχαν προαναφερθεί.

Ας τελείωσε, όπως τελείωσε η Μεγάλη Επανάσταση και δημιουργήθηκε το πρώτο ανεξάρτητο Νεοελληνικό κρατίδιο, η δίψα για απελευθέρωση των αλύτρωτων αδελφών, ΔΕΝ έσβηνε. Αντίθετα φούντωνε. Κανένας δεν επαναπαυόταν. Η Θεσσαλία ήταν η όμορη, πρώτη περιφέρεια προς απελευθέρωση. Ο πολύς Κων. Κόντος, πήρε τον προχωρημένης ηλικίας πατέρα του Σταύρο, Λοχαγό της Φάλαγγος κι έλαβαν μέρος στην εθνικοαπελευθερωτική Επανάσταση στην Ηπειροθεσσαλία κατά το 1854, που έγινε με τη συμμετοχή τόσο ελεύθερων όσο και υπόδουλων Ελλήνων και με τη συμπαράσταση του βασιλικού ζεύγους Όθωνα και Αμαλίας, καθώς και με τους επιζώντες αγωνιστές του 1821. Ο αγώνας εκείνος που συνέπεσε με τη διεξαγωγή του Κριμαϊκού πολέμου, είχε μεγάλες επιτυχίες και ίσως θα απελευθερωνόταν η Θεσσαλία, αν δεν επενέβαιναν οι Σύμμαχοι για να διαφυλαχθεί η ακεραιότητα της Τουρκίας…

Όπως συνήθως, στη συγκυρία πολέμων των Ρώσων, ελληνικές στρατιωτικές δυνάμεις μπήκαν στην τουρκοκρατούμενη περιφέρεια και το 1878. Ο κόσμος ξεσηκωνόταν, αλλά οι καλοί μας Σύμμαχοι, επιτοπίως συμβούλεψαν να σταματήσει η απελευθέρωση και να αποχωρήσουν τα εισελθόντα στρατεύματα. Το μεγάλο ΟΧΙ, είπαν κυρίως υπαξιωματικοί κι ανάμεσά τους ο Γεώργιος Λάιος απ’ την Ποτιδάνεια. Η εξέγερση, χωρίς καλή οργάνωση, μετά τις πρώτες επιτυχίες, ατύχησε στην Αν. Θεσσαλία (Πήλιο, Όσσα, Όλυμπο), αλλά με σύμπνοια, πειθαρχία, παρά τα λιγότερα μέσα, κράτησε διατηρώντας ανοιχτό το ζήτημα, ως τη σύγκληση του Ευρωπαϊκού Συνεδρίου. Ένας λοχαγός ΠΒ (Κων. Ισχόμαχος) και μια χούφτα «λιποτακτών» Υπαξιωματικών, ανάμεσά τους οι Επιλοχίες Δημ. Τερτίπης και Γεώργ. Λάιος κι ακόμη μερικοί απλοί άνθρωποι, πήραν για πρώτη φορά ευθύνη διοίκησης άτακτων Σωμάτων, καλούμενοι ν’ αντιμετωπίσουν εμπειροπόλεμους μαχητές. Αυτοί με τα παλικάρια τους και ντόπιους επαναστάτες, αφύπνισαν την Ελλάδα το 1878, πελαγωμένη στην απραξία, την ατολμία, αντίθετα προς το κλίμα που επικρατούσε στα Βαλκάνια.

Με σημαντικές αρχικά επιτυχίες, νίκες και κατάληψη περιοχών (Σοφάδες, Σέκλιζα, Μουζάκι, ως τέλη Φεβρουαρίου – αρχές Μαρτίου), οι Τούρκοι μετακίνησαν πολυάριθμο στρατό από Λάρισα, Τρίκαλα και Καρδίτσα κι οι επαναστάτες αντέταξαν σθεναρά αντίσταση. Κρίσιμη κι αποφασιστική για την όλη εξέλιξη του κινήματος και την Απελευθέρωση τελικά, υπήρξε η μάχη Ματαράγκας – Πετρομαγούλας στην περιοχή του χωριού Πύργος Κιερίου (21/3/78). Στη μάχη που κράτησε ώρες, ως αργά τη νύχτα, διατρέχοντας τον κίνδυνο να περικυκλωθούν οι αντάρτες, άφησαν τη Ματαράγκα· υποχωρώντας κρατούσαν τους λόφους του Πύργου Ματαράγκας και το γεφύρι κοντά στο χωριό Μασκλούρι. Ο Λάιος με καμιάν ογδονταριά συντρόφους του σ’ ένα στενόμακρο λόφο, πολεμούσε ν’ αναχαιτίσει πάνω από δυο χιλιάδες οπλίτες. Απ’ τις πολλές που είχε δεχθεί, μια εχθρική σφαίρα τον σκότωσε… Στο πλάι του αγωνιζόταν ο αδελφός του Ανδρέας… Ο ηρωισμός του Λαΐου, η εξαιρετική στρατηγικότητα του Τερτίπη κι η αφοβία και γενναιότητα όλων των αγωνιστών, έκαμαν την άνιση μάχη να γίνει με τρόπον αξιοθαύμαστο.

Μπορεί να χρειάστηκαν ακόμη τρία χρόνια αγωνίας και διπλωματικών αγώνων, για ν’ απελευθερωθεί η Θεσσαλία (1881), όμως ο αγώνας κι η θυσία, βάρυναν καταλυτικά στην ποθούμενη έκβαση. Δημοτικά τραγούδια και ποιήματα που συντέθηκαν για την Επανάσταση του 1878 υμνητικά της θυσίας του  Γ. Λαΐου, καταλαμβάνουν δέκα σελίδες του βιβλίου (σσ. 40-49). Η θυσία του τιμάται με εκδηλώσεις κάθε χρόνο και καταθέσεις στεφάνων στον τάφο του, ήδη απ’ το 1982! Οι φίλοι που μας πρόσφεραν το βιβλίο, έκαμαν λόγο και για συμμετοχή μας – τιμητική πρόσκληση κι άλλες κοινές δράσεις! Ενδιαφέρουσα αναμένεται η συνέχεια!